PRZESTRZEGANIE ZASAD

wallhaven-8289

Absolutne i rygorystyczne przestrzeganie zasady ścisłości jest z uwagi na nieunikniony użytek słownictwa powszedniego praktyczną niemożliwością.W odróżnieniu od ścisłości, dokładność naukowa jest postula­tem metodologicznym, a nie logicznym. Dotyczy stopnia przystoso­wania metod stwierdzania spostrzeżeń naukowych do celów bada­nia, w szczególności zliczeń, obliczeń, pomiarów, opisów obserwa­cyjnych do zadań, wynikających z danych zagadnień. Jedynie mając na oku określony cel i metodę, można orzekać o niedokładno­ści, o dokładności przesadnej lub o dokładności w sam raz wystar­czającej. Znaczy to, że to samo spostrzeżenie naukowe, np. ozna­czenie miejsca lub czasu, uznamy za mniej lub więcej dokładne zależnie od celu, któremu ma służyć.Co prawda rozróżnić tu wypada dokładność w pisarstwie nau­kowym i dokładność w badaniach, w szczególności w pomiarach naukowych. Tutaj, oczywiście, chodzi głównie o tę pierwszą: o po­prawność w pisaniu nazwisk i nazw (stosownie do brzmienia usta­lonego), w podawaniu wszelkich liczb, w przepisywaniu fragmen­tów cudzych tekstów jako tzw. cytat, w numeracji odnośników i przyporządkowaniu ich tekstowi głównemu itp.

ZASADY ŚCISŁOŚCI

pobrane

Zasad ścisłości niełatwo przestrzegać, zwłaszcza w pracach bar­dzo obszernych oraz — niezależnie-od objętości — w pracach z za­kresu nauk humanistycznych.W pracach humanistycznych często używa się słów o znaczeniu nie ustalonym, niekiedy wieloznacznych, zaczerpniętych z języka potocznego. W tym stanie rzeczy bez wątpienia trudno- sprostać żą­daniu ścisłości. Przecież nie sposób u wstępu do pracy humani­stycznej, np. do dzieła historycznego, wpierw definiować mnóstwo słów zaczerpniętych z mowy potocznej. Byłoby to praktycznie nie­wykonalne. Zresztą dość kłopotu jest z precyzyjnym określeniem pojęć fachowych, w tym nawet pojęć z dawna ustalonych, np. ko- lonat, feudalizm, merkantylizm itp.Jednakże również odnośnie do naukowego pisarstwa humani­stycznego z żądania tego nie można zrezygnować. Dotyczy to prze­de wszystkim pojęć naukowych znamiennych dla danej pracy. Te właśnie pojęcia muszą być dostatecznie ścisłe, mianowicie wystar­czająco sprecyzowane i jednoznaczne w obrębie całej pracy. Trze­ba jednakże żądając ścisłości widzieć i uwzględniać obiektywne, możliwości danej nauki.

BIEG MYŚLI

dziecko-oczy-smutek-ARTICLE_MAIN-44407

Zgodnie z tym wytyka się autorom nie­ścisłości, jeżeli pojęcia występujące w ich pracach, szczególnie zaś pojęcia ważne i związane z jej tematem, w różnych miejscach występują w znaczeniach różnych lub częściowo różnych, jeśli nie są wystarczająco zdefiniowane lub jeśli są tak objaśnione, że nie wiadomo, jakie naprawdę znaczenie autor miał na myśli, jeśli po­jęcia ważne występują w kilku znaczeniach bardzo bliskich, jeśli do czynienia mamy ze sprzecznością twierdzeń, wreszcie również z błędami rozumowania. Jeśli, przeciwnie, błędów tego rodzaju nie ma, wtedy kolejne pojęcia lub twierdzenia w danym biegu my­śli pisemnie wyrażonej niejako „przylegają do siebie ciasno”, czyli właśnie są ścisłe.Bieg myśli może być jedynie w tym wypadku w całej pełni ści­sły, jeśli wszystkie pojęcia w nim występujące są jednoznacznie określone lub przynajmniej mogą być tak określone. Osiągalne jest to jedynie w matematyce i w części nauk ścisłych, np. w fizyce teoretycznej, ale nie zawsze jest rzeczywiście osiągane. Również bowiem matematycy wytykają sobie nieścisłości w pracach.

ŚCISŁOŚĆ I DOKŁADNOŚĆ NAUKOWA

img20080204134920_w330

To jeszcze nie wszystko. Pisemnie wykonana praca naukowa może być dostatecznie zgodna z zasadami logiki, metodologii, gra­matyki i stylistyki ewentualnie nawet estetyki, a przecież mimo to mało wartościowa lub wręcz szkodliwa, jeśli jest nierzetelna, tj. jeśli powstała z motywów sprzecznych z interesem nauki. Z tym wiąże się kapitalna sprawa tzw. obiektywizmu naukowego. Zasady poprawności pisarstwa naukowego wynikają przeto z kil­ku odrębnych punktów widzenia. Przystosowanie się do wszyst­kich razem jest niezbędne, aby praca naukowa w sensie pisarskim mogła uzyskać pozytywną ocenę. Nawet laicy cenią tzw. ścisłość naukową, uważając ją — jak się zdaje — za główną spośród specyficznych cech myślenia naukowe­go. Etymologicznie rzecz biorąc, ścisłość jest przeciwieństwem rozwlekłości, ale nie to stanowi obecnie właściwą treść tego po­jęcia.Przez ścisłość mamy na myśli słowne lub pisemne wyrażanie myśli z dostosowaniem do całości wymogów logiki, przede wszyst­kim zaś z uniknięciem wieloznaczności i niejasności pojęć oraz sprzeczności twierdzeń.

ZASADY LOGIKI

man and woman shaking hands in front of laptop

Oczywiście zasady logiki również wchodzą tu w rachubę, trudno bowiem przyjąć, że pisarstwo sprzeczne z nimi może być jasne.Coś podobnego odnosi się do zasady oszczędności w posługiwa­niu się słowem. Chodzi tu o unikanie rozwlekłości, werbalizmu i powtarzania się, używania wielu słów do wyrażenia skąpej treści. Rzecz wiąże się poniekąd z logiczną zasadą dostatecznej racji, częściowo jednakże również ze społecznymi względami na określo­nego czytelnika. Jasność myśli i oszczędność słowa jako zasady pisarstwa naukowego zrozumiałe są przeto dzięki połączeniu wy­magań logicznych z celami społecznymi, którym pisarstwo nauko­we służy.Ważne jest dostosowanie układu pracy do jej treści; w pracach opartych na badaniach doświadczalnych — dostosowanie układu pracy do przebiegu badań. Sprawa właściwego układu pracy jest w pewnej mierze niewątpliwie natury logicznej (zły układ może pociągnąć za sobą błędy rozumowania, może też niekiedy z nich wynikać), ale przede wszystkim wynika z metody pracy badawczej. Ma więc charakter przede wszystkim metodologiczny.

WIELE ZASAD

wallhaven-69589

Rozumie się jednak, że względy metodologiczne są nie­mniej ważne dla ustalenia istotnych zasad pisarstwa naukowego. Wszak w pracy napisanej muszą się ujawnić należycie stopień 1 sposób opanowania metody naukowej przez autora pracy.Rolę właściwą względów metodologicznych i logicznych oraz gramatyczno-literackich w pisarstwie naukowym ująć można zwięźle w zdaniu, że kiepskich pod względem metodologicznym badań nie poprawi się dobrym ujęciem językowym, że natomiast najlepsze badania można zaciemnić i popsuć pisarstwem złym z punktu widzenia logiki, gramatyki i stylistyki.Wiele zasad poprawnego pisarstwa naukowego bierze się fak­tycznie pod uwagę w krytyce naukowej, jednakże nie wszystkie są jednakowo ważne. Za główne zasady z punktu widzenia logicz­nego uważa Się ścisłość i dostateczne uzasadnienie twierdzeń. Skądinąd podstawowa zasada obiektywizmu naukowego wynika nie tylko z wymogów logiki. Również jasność wywodów, którą się nieraz akcentuje, nie jest po prostu zasadą wynikającą z; logiki, lecz raczej ze względów społecznych, którym pisarstwo naukowe służy.

WARUNKI POPRAWNOŚCI PISARSTWA NAUKOWEGO

43022_banner_700x330

W pracy naukowej, pojętej jako proces zdobywania prawdy za pomocą właściwych metod roboczych przystosowanych do pro­blemu, na czoło wysuwają się zasady ogólnej i szczegółowej me­todologii. Natomiast z celów społecznych pisarstwa naukowego wynika, że najważniejsze są tam zasady związane z formułowa­niem myśli, to znaczy zasady logiki i gramatyki. Z tego nie wynika wniosek, że zasady logiki nie są ważne w czynnościach badaw­czych. Wynika natomiast, że stan logicznej poprawności badań naukowych dostrzega się i ocenia w całej pełni najczęściej dopie­ro w pisarskim ujęciu wyników pracy badawczej. Błędy logiczne danej pracy ujawniają się w opracowaniu pisarskim. Co prawda w opracowaniu tym mogą się też pojawić błędy nieobecne w prze­biegu badań. Innymi słowy, może być i bywa niekiedy tak, że autor dobrze myślał, uzasadniając problem, przeprowadzając ba­danie (w znaczeniu węższym) i opracowując materiały, natomiast niefortunnie, z błędami logicznymi, napisał pracę. Dlatego to właśnie w pisarstwie naukowym na czoło wysuwają się względy logiczne oraz, związane z nimi względy gramatyczno- -literackie.

W KRĘGU CZYTELNIKÓW

1351060694biznes24102012-

Wobec tego historię danej dyscypliny nau­kowej, zwłaszcza historię z ostatnich 150 lat, śledzić można by z powodzeniem, przeglądając czasopisma naukowe. Pisarstwo naukowe uprawiane zasadniczo z myślą o upowszech­nieniu wiedzy, o udostępnieniu jej niespecjalistom lepiej nazywać dydaktyczno-naukowym, a nie popularnonaukowym lub populary­zacyjnym. Istotą oparcia dla wyboru nazwy jest tu bowiem oko­liczność zastosowania zasad dydaktycznych (zasad nauczania) do pisarstwa a nie wątpliwa okoliczność, że odbiorcą jest „lud” (po- pulus). Ważne jest i to, że nie ma ostrego rozdziału między pisar­stwem „ściśle” naukowym a dydaktycznonaukowym. Istnieje obec­nie szereg grup odbiorców pisarstwa naukowego z rozmaitym przygotowaniem, toteż istnieje faktycznie wiele form pisarskiego udostępnienia wyników badań: od ściśle specjalistycznego do bar­dzo elementarnego, prawie że pozbawionego wyrażeń fachowych. Wreszcie również w pisarstwie specjalistycznie naukowym obo­wiązują w pewnej mierze zasady dydaktyki. Jeśli tylko jest to wykonalne bez uszczerbku dla postępu badań, również fachowe prace naukowe pisze się tak, aby były zrozumiałe dla jak naj­większego kręgu czytelników.

ROZRÓŻNIENIE PUBLIKACJI

exam_640

Rozróżnia się też publikacje według charakteru zestawienia wiedzy dla celów naukowych: biuletyny, noty, kompendia nauko­we, słowniki naukowe, encyklopedie itp.Ważne są wreszcie rozróżnienia według względów dydaktyczno- -oświatowych: podręczniki szkolne, skrypty, zarysy (np. fizyki), prace popularnonaukowe, podręczniki samokształceniowe itp.Prawie wszystkie spośród powyższych nazw mają przeważnie sens wartościujący. Znaczy to, że wskazują również na wartość pracy, a nie tylko na jej własności obiektywne, które potrafimy stwierdzić bez oparcia o jakieś mierniki ocen. Sprawozdanie z ba­dań ma większą wartość niż drobny przyczynek, opracowanie syn­tetyczne wyników badań jest cenniejsze od pracy wyłącznie kon­cepcyjnej, praca doktorska jest zazwyczaj bardziej wartościowa od magisterskiej itp. Konsekwencją dwóch zasadniczych społecznych celów pisar­stwa naukowego jest rozróżnienie: prace fachowe i popularnonau­kowe. Do pierwszych zaliczymy wszelkie prace „ściśle naukowe”, pisane dla specjalistów z należytym zastosowaniem terminologii naukowej i z uwzględnieniem całego tzw. aparatu pojęć i metody naukowej. Wielka część takich prac pojawia się w specjalnych cza­sopismach naukowych.

WEDŁUG ZASADY

images (2)

Według zasady oryginalności rozróżnia się: kompilacje, prace naśladowcze, prace samodzielne, prace oryginalne, prace wysoce oryginalne, prace przełomowe itp. Z punktu widzenia oryginal­ności rozmiary publikacji naukowych są stosunkowo mało ważne. Znane są w dziejach nauk ścisłych i innych wybitne prace orygi­nalne, bardzo krótkie, nawet rozmiaru artykułów w czasopismach. Ale są to wyjątki.Znaczenie praktyczne (dla recenzentów, bibliotekarzy) mają rozróżnienia publikacji naukowych wskazujące na związek treści z określonym składnikiem lub z wieloma składnikami metody nau­kowej. Z tego punktu widzenia rozróżnia się: projekty badań, wstępy do badań, materiały z badań, sprawozdania z badań, wy­niki badań. Projekty i wstępy stanowią rezultat pracy koncepcyj­nej, materiały i wyniki stanowią pisarskie przedstąwienie prac badawczych lub ich części. Według charakteru pracy, jako ćwiczenia w metodzie naukowej oraz w związku z, promocją w karierze naukowej, rozróżnia się sprawozdania z ćwiczeń laboratoryjnych, referaty, prace semina­ryjne, prace magisterskie, prace doktorskie, prace habilitacyjne.